JONES
,
THOMAS
(
1819
-
1882
),
gweinidog gyda'r Annibynwyr
;
g. yn
Rhaeadr Gwy
,
17 Gorffennaf 1819
, yn fab i
John
Jones
(a fu f.
1829
),
teithiwr masnachol
.
Prentisiwyd ef i wlanennwr
yn
Llanwrtyd
, ond yn
1831
aeth i'r
gwaith glo
yn y
Brynmawr
ac oddi yno (
1839
) i
Lanelli
(
Caerfyrddin
). Dechreuodd
bregethu
gyda'r
Methodistiaid Calfinaidd
, ond troes at yr
Annibynwyr
yn
1841
. Bu mewn ysgolion yn
Llanelli
ac yn
Rhyd-y-bont
; yn
1844
urddwyd ef yn
weinidog
ar
Gapel y Bryn
,
Llanelli
. Symudodd yn
1845
i ofalaeth
Tabor
(
Llanwrda
)
a
Hermon
, ac oddi yno yn
1850
i
Libanus
,
Treforris
, lle y gwnaeth enw mawr iddo'i hunan fel
pregethwr
a
darlithydd
— cyffelybid ef yn fynych i
‘
Williams
o'r
Wern
.’
Ym mis
Medi 1858
aeth i
eglwys Albany
,
Frederick Street
,
Llundain
, ac wedyn (
1861
) i
Bedford Chapel
,
Oakley Square
, lle y gwrandawai'r
bardd
Browning
arno'n gyson. Yn herwydd afiechyd, ymadawodd â
Llundain
ar ddiwedd
1869
, i fod yn
weinidog
Walter Road
,
Abertawe
; bu yno o
1870 hyd 1877
, a thrachefn (gyda chynorthwywr)
o 1881
hyd ei farw — bwriodd y blynyddoedd
1877-80
yn ceisio adennill ei iechyd yn
Awstralia
, a gofal
eglwys Collins Street
,
Melbourne
, arno. Bu'n
llywydd
Undeb Annibynwyr Lloegr a Chymru
yn
1871-2
. Bu f.
24 Mehefin 1882
.
Cyhoeddodd o bryd i bryd ddarnau o farddoniaeth yn Gymraeg
; wedi ei f. cyhoeddwyd cyfrol o'i bregethau (
The Divine Order
),
1884
, gyda rhagair gan
Robert
Browning
, a byr-gofiant.
Llyfryddiaeth:
-
D. Lleufer Thomas
yn y
Oxford Dictionary of National
Biography
;
-
Hanes Eglwysi Annibynnol Cymru
, v, 111-20 (gan
John Thomas
; ysgrif lawn, gydag atgofion diddorol).
Y mae mewn man arall ysgrifau ar ddau fab i
Thomas
Jones
, sef
Syr
David Brynmor
Jones
a'r
prifathro
John Viriamu
Jones
. Mab arall oedd
LEIFCHILD
(LEIF
(
1862
-
1939
),
gwleidyddwr Rhyddfrydol
, a
phleidiwr dirwest
; g. yn
Llundain
16 Ionawr 1862
; graddiodd yn y dosbarth blaenaf (
1885
) mewn mathemateg yng
Ngholeg y Drindod
,
Rhydychen
. Ar ôl sawl cais aflwyddiannus mewn mannau eraill, bu'n
aelod seneddol
dros
ogledd Westmorland
,
1905-10
;
Rushcliffe (Notts)
,
1910-8
;
Camborne
(
Cernyw
),
1923-4
a
1929-31
. Dyrchafwyd ef i'r bendefigaeth yn
1932
, dan y teitl
arglwydd Rhayader
. Bu f.
26 Medi 1939
(
Who was Who
).
Awdur:
Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D.,
F.S.A., (1881-1969), Bangor
