Y Bywgraffiadur Cymreig


Rydym ni wedi bod wrthi'n datblygu gwefan newydd sbon i'r Bywgraffiadur. Ddechrau Tachwedd 2018 byddwn ni'n lansio bywgraffiadur.cymru, sy'n cynnwys dyluniad, ffwythiannau a chynnwys newydd. Ewch draw i weld y gwelliannau a chael blas o'r hyn sy'n newydd!

Bydd bywgraffiadur.cymru yn disodli'r wefan hon maes o law. Yn y cyfamser, byddem ni'n falch o glywed unrhyw sylwadau gan ein defnyddwyr felly mae croeso i chi gysylltu â ni gydag unrhyw gwestiynau neu awgrymiadau.

A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



JONES , GRIFFITH RHYS (‘ Caradog ’; 1834 - 1897 ), gof ac arweinydd cerddorol .

Ganwyd 21 Rhagfyr 1834 yn y Rose and Crown , Trecynon , Aberdâr . Peiriannydd oedd ei dad, John Jones , yng ngwaith haearn Llwydcoed , Aberdâr , a phrentisiwyd y mab yn of .

Dysgodd gerddoriaeth yn ieuanc, a daeth yn chwaraewr medrus ar y ffidil . Yn 19 oed aeth â chôr i eisteddfod Aberafan , a chafodd wobr am ganu ‘ Haleliwia to the Father ’ ( Beethoven ); enw'r côr yn y gystadleuaeth oedd ‘ Côr Caradog ,’ ac o hynny allan adwaenid yr arweinydd fel ‘ Caradog .’ Yn 1858 penodwyd ef yn arweinydd côr undebol Aberdâr , ac ynglyn â'i waith fel arweinydd y côr hwn y daeth i enwogrwydd; llwyddodd i ennill y brif wobr yn yr eisteddfodau am flynyddoedd. Yn 1870 symudodd i fyw i Dreorci , Rhondda , lle y bu ganddo gôr meibion llwyddiannus. Yn 1872 penderfynwyd ffurfio côr i gystadlu yn y Palas Grisial , Llundain , a dewiswyd ‘ Caradog ’ yn arweinydd . Rhifai'r côr 456 o aelodau o wahanol ardaloedd yn y Deheudir. Yr oedd wyth o ddarnau i'w dysgu — tri chytgan dwbl; un i chwech o leisiau; tri i bedwar llais, a madrigal. Cymerodd y gystadleuaeth le 10 Gorffennaf 1872 , a chystadlai côr Llundain dan arweiniad Joseph Proudman , ond dyfarnwyd y wobr i gôr Caradog . Bu'r côr wedi hyn yn canu i dywysog a thywysoges Cymru . Wedi i'r ‘ Côr Mawr ’ wasgaru, sefydlodd ‘ Caradog ’ gôr yn Nhreorci i berfformio cyfanweithiau.

Symudodd i fyw o Dreorci i Lanybydder , ac oddi yno i Gaerdydd ; o Gaerdydd aeth i fyw i Bontypridd , lle y bu f. 4 Rhagfyr 1897 ; claddwyd ef ym mynwent gyhoeddus Aberdâr .

Wedi'r angladd cyfarfu aelodau'r ‘ Côr Mawr ’ a phasiwyd i roddi cofadail ar ei fedd i gofio am yr hen arweinydd. Gosodwyd ar sgwâr Aberdâr gerflun ohono â'i fatwn yn ei law, wedi'i gerfio gan Syr William Goscombe John .

Ffynonellau:

  • Y Cerddor , Ionawr a Chwefror 1898 ; 1920 , 108;
  • Y Geninen (Gwyl Dewi), 1898 , 46.

Awdur:

Robert David Griffith, M.A., (1877-1958), Hen Golwyn

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54