Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

JONES , EDWARD (‘ Bardd y Brenin ’; 1752 - 1824 ), telynor, trefnydd a chyhoeddwr cerddoriaeth i'r delyn, casglwr a chyhoeddwr hen benillion, alawon cenedlaethol, a chyfieithiadau i'r Saesneg, hanesydd llenyddiaeth Gymraeg ac offerynnau cerdd y Cymry, casglwr llawysgrifau a hynafiaethydd ; g. yn Henblas , Llandderfel , sir Feirionnydd , a'i fedyddio 29 Mawrth 1752 , pedwerydd plentyn John a Jane Jones o naw o blant. Dywedir bod y tad yn gerddor galluog, yn fedrus ar ganu amryw o offerynnau , yn delynor , a gwneuthurwr telynau . Hyfforddwyd rhai o'r plant ganddo i ganu gwahanol offerynnau, a pharatowyd Edward ar gyfer galwedigaeth gerddorol. Ymddiddorodd yn gynnar mewn barddoniaeth ac arferion brodorol .

Aeth i Lundain tua 1775 dan nawddogaeth boneddigion Cymreig . Daeth i gyswllt â'r Dr. Burney bron ar unwaith, a bu'n athro ar ganu'r delyn i amryw bersonau bonheddig. Apwyntiwyd ef yn delynor i dywysog Cymru ; o tua 1790 ymlaen defnyddiodd y teitl yn gyson hyd 1820 . Ar ôl i'r tywysog ddod yn frenin , dechreuwyd ei alw'n ‘ Fardd y Brenin .’ Trigai yn mhlas S. James o 1805 hyd 1820 yn ‘ The Office of Robes ,’ a daliai swydd o ryw fath yno. Ymwelai â thai gwŷr bonheddig yn Lloegr , a deuai i Gymru yn ystod yr haf. Rhoes fedal i'r canwr gorau gyda'r tannau yn eisteddfod Corwen , 1789 , ac am y casgliad gorau o benillion yn y Bala yr un flwyddyn. Yr oedd yn y ddwy ‘ Orsedd ’ ar Fryn y Briallu , h.y. Primrose Hill , Llundain , yn 1792 . Ef oedd y beirniad ar ganu'r delyn yn eisteddfod Caerfyrddin , 1819 , ac eisteddfod Wrecsam , 1820 .

Cyhoeddodd oddeutu 20 o lyfrau'n cynnwys caneuon gyda'r cyfeiliannau wedi eu trefnu i'r harpsichord, y piano, neu'r delyn, trefniadau o weithiau cyfansoddwyr clasurol ac eilradd, alawon cenedlaethol gydag amrywiadau, a chyfansoddiadau o'i eiddo ei hun ymysg pethau eraill. Cynnwys y Lyric Airs ( 1804 ) draethawd llafurfawr ar gerddoriaeth hynafol Groeg . Ond ei lyfrau pwysig yw'r tair cyfrol: The Musical and Poetical Relicks of the Welsh Bards , cyfrol gyntaf, 1784 (ailargraffiad gydag, ychwanegiadau sylweddol, 1794 ), ail gyfrol, The Bardic Museum , 1802 , trydedd gyfrol, Hen Ganiadau Cymru , 1820 .

Ystyrir y trydydd argraffiad, 1808 , o'i waith yn grynhoad cynrychioliadol o'r farddoniaeth Saesneg orau sy'n deillio o darddiad Cymraeg dilys yng nghyfnod y Deffroad Celtaidd . Yr oedd ei Popular Cheshire Melodies , 1798 , yn ymgais gynnar i gofnodi a chyhoeddi alawon Seisnig . Ystyrid ef yn berfformiwr da iawn, a dengys Musical Remains , 1796 , ei allu. Ef oedd y cyntaf i gyhoeddi casgliad amrywiol o hen ‘Benillion.’ Casglodd a chyhoeddodd dros 200 o alawon Cymreig . Meddai gasgliad o lawysgrifau a llyfrau prin.

Gŵr unig, tawedog oedd. Bu f. yn ddiymgeledd 18 Ebrill 1824 , a chladdwyd ef ym mynwent Marylebone .

Llyfryddiaeth:

J. Parry , ‘Nodyn Bywgraffyddol’;
Musical and Poetical Relicks of the Welsh Bards. Vol. 3 Hen Ganiadau Cymru. Cambro-British Melodies … harmonized with new basses; to which are added Variations for the Harp, or the Piano-Forte, Violin, or Flute … This third volume is a confirmation of the former two volumes of the Musical and Poetical Relicks of the Welsh Bards, etc , Llundain, 1820 , 1825 ;
Llawysgrifau Llyfrgell Genedlaethol Cymru 37-61, etc.;
[ J. Lloyd Williams , Y tri thelynor arloeswyr cerddorol Cymru yn y ddeunawfed ganrif , 1945 ;
Y Cymmrodor , 1951 ].

Awdur:

Tecwyn Ellis, M.A., Caerfyrddin / Llandrillo, Meirionydd