JONES
,
EDWARD
(
1741?
—
ar ôl 1806
),
pregethwr gyda'r Methodistiaid Calfinaidd Cymraeg
yn
Llundain
,
ac un o ddau gychwynnydd eu hachos yno; ond cafodd fwy o enw am ei ffaeleddau nag am ei rinweddau. Cytunir mai gŵr o
Lansannan
ydoedd, ac uniaetha
D. E.
Jenkins
ef a'r
Edward
, fab i
John
Edwards
,
Arllwyd
, a fedyddiwyd
1 Ebrill 1741
; cydweddai hyn â'r ‘tua 60 oed’ a roddir i
Edward
Jones
ddechrau
1801
yng nghofnodion y llys barn. Bu'n
filwr
yn y ‘
Life Guards
’; daeth dan ddylanwad
George
Whitefield
, a chynghorai yn y
Tabernacl
; wedi gadael y fyddin,
cadwai dafarn
, ac yn nes ymlaen yr oedd ganddo
fasnach mewn gwirodydd
. Nid oes unrhyw awgrym yn erbyn ei fuchedd, ond yr oedd anian unben ynddo; a chan mai ganddo ef yr oedd meddiant
capel y Methodistiaid Calfinaidd
(
1785
) yn
Wilderness Row
, triniai'r gynulleidfa fel teyrn. Diarddelodd ddwy ferch i
Daniel
Jenkins
(mab-yng-nghyfraith i
Daniel
Rowland
) am briodi deuddyn ‘o'r byd’; aeth nifer o'i gynulleidfa allan a throi'n
Annibynwyr
— parodd yr ymrafael gryn drafferth i
Thomas
Charles
a
John
Elias
ac eraill, oblegid ar y naill law yr oedd y ddwy ferch yn ŵyresau i ŵr hybarch yn y cyfundeb, ac ar y llaw arall yr oedd mynych ymweliadau
Jones
â'r sasiwn (ac, yn wir, ei wasanaeth yn
Llundain
) wedi ennill iddo barch yr arweinwyr. Buan yr ychwanegwyd at eu hanniddigrwydd. Bu f. gwraig
Edward
Jones
(y priodolir iddi gryn ddylanwad er da arno), ac addawodd yntau (
1799
) briodi merch ifanc 28 oed; ond ar ymweliad â
Chymru
yn
1800
ymbriododd â gwraig weddw dda ei byd. Symbylodd pleidwyr
Daniel
Jenkins
y ferch i ddwyn achos tor-amod yn erbyn
Jones
,
a bu'n rhaid iddo dalu
£
50 o iawn (
Ionawr 1801
). Yr oedd eisoes wedi ennyn gelyniaeth
Gwyneddigion
a
Chymreigyddion Llundain
(a'i llysenwai'n ‘
Ginshop Jones
’); cyhoeddasant hwythau bamffled yn cynnwys ei lythyrau caru (a ddarllenwyd ar goedd yn y llys), gyda'r gerdd wawdus ‘
Gwenno Fach
’ gan
John
Jones
,
Glan-y-gors
[q.v.]
. Aeth pethau'n waethwaeth yn
Wilderness Row
, ac ymadawodd y rhan fwyaf o'r aelodau oddi yno i ymgynnull mewn lle arall; bu'n rhaid i'r sasiwn eu cefnogi ac atal
Jones
rhag pregethu yn enw'r cyfundeb, onid yn wir ei ddiarddel — yn ddiresymeg braidd, cydiodd
Glan-y-gors
yn y cyfle hwn eto i ymosod ar y
Methodistiaid
, y tro hwn am ddiarddel
Jones
am anufudd-dod i'r ‘
Babaeth yn y
Bala
’ (
1802
). Yn ofer y ceisiodd
John
Elias
ac eraill gael gan
Edward
Jones
roi'r capel i fyny, ond o'r diwedd (
1806
) llwyddodd
Ebenezer
Morris
[q.v.]
i'w gael allan o'i ddwylo. Dywedir iddo wedyn ddychwelyd i
Gymru
i fyw; ond nid oes gennym fanylion pellach yn ei gylch.
Llyfryddiaeth:
-
Methodistiaeth Cymru
, 1851–6
, iii, 435-41;
-
D. E. Jenkins
,
Life of Thomas Charles
, 1908
, ii, 155, 301-14, 384;
-
Y Cymmrodor
,
1951
, 123-4.
Awdur:
Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D.,
F.S.A., (1881-1969), Bangor
