JENKINS
,
JOHN
,
Hengoed
(
1779
-
1853
),
gweinidog gyda'r Bedyddwyr Neilltuol, diwinydd, golygydd a chyhoeddwr
;
g.
28 Tachwedd 1779
ym mhlwyf
Llangynidr
,
sir Frycheiniog
, mab
Jenkin
a
Mary
Jenkins
. Ni chafodd addysg ond ysgol nos ‘
am dymor byr
’ a dysgodd ei hunan i ddarllen a sgrifennu. Dechreuodd
bregethu
yn
1800
ac ordeiniwyd ef yn
Llangynidr
,
Mai 1806
. Yn
1809
fe'i sefydlwyd yn
Hengoed
,
Morgannwg
, ac yno y treuliodd weddill ei oes gan deithio
Cymru
i
genhadu
a
gwerthu ei lyfrau
. Yn
1811
ymddangosodd ei gyfrol bwysicaf, sef
Gwelediad y Palas Arian
(ail arg.
1820
, 3ydd
1864
) yn cynnwys corff o ddiwinyddiaeth ‘
i osod allan gadernid yr eglwys efangylaidd
’ [
sic
]. Yn
1815
, gyda
Thomas
Williams
(‘
Gwilym Morgannwg
’)
, cychwynnodd
Y Parthsyllydd; neu Eirlyfr Daearyddol
, a
rhwng 1819 ac 1831
cyhoeddodd rifynnau ei
Esponiad
llafurfawr o'r holl
Feibl
, esboniad ‘
yn lan oddi wrth syniadau dieithr a dychmygion gwylltion.
’ Yr un adeg cafwyd ei
Traethawd ar Fedydd
,
1819
, a'i
Catecism Byr
,
1820
, a chasglodd ‘
Lyfr Hymnau
’
tua 1824
. O'r wasg a bwrcasai yn
1819
y cyhoeddodd
Jenkins
a'i feibion yr
Esponiad
a chylchgronau (gan olygu rhai) fel
Cyfrinach y Bedyddwyr
(am
1827
),
Greal y Bedyddwyr
(am
1833-7
),
Ystorfa y Bedyddwyr
(am
1838-41
),
Y Gwir Fedyddiwr
(am
1842-3
),
Y Bedyddiwr
(am
1844
) ynghyd â llyfrynnau i'r ysgol Sul. Yn feirniad parod yn y cylchgronau ar
athrofa'r Bedyddwyr
yn
y Fenni
, bu'n fwyaf amlwg fel ‘
uwch Galfiniad
’ a wrth-ddadleuai yn erbyn
Ffwleriaeth
. Priododd,
1801
,
Martha
Edmunds
(
1769
-
1830
) ac o'r plant bu
TITUS
JENKINS
(
1804
-
1834
) yn
weinidog
y
Bedyddwyr
yn
Ramsey
,
Huntingdon
; aeth
JOHN
JENKINS
(
1807
-
1872
) yn
genhadwr
i
Lydaw
; a bu
Llewelyn
Jenkins
(
1810
-
1878
) [q.v.]
yn
gymwynaswr i'r Wasg Gymraeg
fel
cyhoeddwr
,
golygydd
, ac
awdur
. Priododd eu tad ddwywaith wedyn. Bu f.
5 Mehefin 1853
a chladdwyd ef ym mynwent capel
Hengoed
.
Llyfryddiaeth:
-
John Jenkins
a
Ll. Jenkins
,
Hanes buchedd a gweithiau awdurol y diweddar
John Jenkins D. D., Hengoed
, 1859
,
1859
;
-
Cofiant y Parchedig John Jones,
Talysarn
, Efrog Newydd, 1868
, i, 471-91;
-
Seren Gomer
,
1822-3
,
1828
,
1839-44
;
-
Cyfrinach y Bedyddwyr
,
Maesycwmmer
,
1827
;
-
Greal y Bedyddwyr
, 1827–37
,
1835
;
-
Eminent Welshmen
, 1908
.
Awdur:
Y Parch. Athro James Mansel John, (1910-75), Trefdraeth / Caerdydd
