Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



IFOR HAEL . Dyma'r enw a roes Dafydd ap Gwilym i'w brif noddwr Ifor ap Llywelyn o Fasaleg , sir Fynwy . Er ein bod wedi cynefino â galw'r lle yn ‘ Maesaleg ' mae profion pendant mai ‘ Bassalec ,' ‘ Basselec ,' oedd yn y 12fed g. (gw. ‘ Llyfr Llandaf,' 273, 319, 329, 333 ) a chyn hynny. Ceir ach Ifor yn Pen. MS. 133 ( R. i, 833) (180) , ‘tredegyr ymassalec,' 181, ‘Gwern y klepa ymassalec,' sef ‘ym Masaleg,' ac olrheinir y Phylip oedd yno yn 1550 yn ôl i ‘ Tomas ap Ivor hael ap Llywelyn ap Ivor .' Enwir y tri brawd, Morgan , Phylip , ac Ifor Hael yn Pen. MS. 176, 206, (R. i, 977) ; gw. hefyd Mostyn MS. 114 (39-40) ; Pen. MS. 140 (74-6) . I gael yr ach yn gyflawn gw. Dwnn , i, 218. Eu mam oedd Angharad ferch Morgan ap Meredudd , Arglwydd ‘Tredegar’ (sef y ‘ Tredegyr ' uchod). Ei hail ŵr oedd Dafydd ap Llywelyn o Rydodyn ; gw. Pen. MS. 176, 399 , lle disgrifir Morgan ap Dafydd fel ‘ brawd vnvam ac ifor hael .'

Bu tad Angharad farw tua 1331 ( J. H. Davies , Trans. Cymm. 1907 , 68), ac mewn holiad cyfreithiol ar yr achlysur, tyngwyd fod ei etifedd Angharad yn 32 oed; yn 1333 , tyngwyd mai 40 oed oedd hi! Ganed hi felly un ai yn 1293 neu 1299 , a gellir rhoi geni Ifor tua 1313 neu 1319 , y fan gyntaf. Byddai yn ei flodau oddeutu 1340-60 . Gwyddys i'w frawd hynaf, Morgan , farw cyn 1384 ( Clark , Limbus Patrum , 310), ond nid oes sicrwydd am adeg marw Ifor na Nest ei wraig. Rhodder tua 1380 fel amcan yn unig. Yn argraffiad Pughe o weithiau Dafydd ap Gwilym , 1789 , printiwyd pedwar cywydd i Ifor Hael a thair awdl iddo, un ohonynt yn farwnad iddo ef a Nest . Nid yw awduriaeth yr awdl hon, fodd bynnag, y tu hwnt i amheuaeth, canys barnai Lewis Glyn Cothi yn y 15fed g. i Ddafydd farw o flaen ei noddwr : ‘ Aeth Dafydd gwawdydd drwy gôr / I nefoedd o flaen Ifor. ' Gw. ymhellach Williams a Roberts , Cywyddau Dafydd ap Gwilym , 1914 , xvii-xx. Ar Basaleg , gw. B.B.C.S. , vii, 277.

Awdur:

Athro-Emeritus Syr Ifor Williams, D.Litt., Ll.D., F.B.A., F.S.A., (1881-1965), Pontlyfni