HUMPHREYS
,
RICHARD GRIFFITH
(‘
Rhisiart o Fadog
’;
1848
-
1924
),
newyddiadurwr
,
g. ym
Mhorthmadog
, mab
Capten
William
Humphreys
ac
Elizabeth
ei briod.
Aeth i'r môr
pan oedd yn 13 mlwydd oed. Trwy dro siawns digwyddodd brynu llyfr
Saesneg
, ac enynnodd hyn ynddo'r awydd am ddiwylliant. Trwy ei ymdrechion ef ei hun llwyddodd cyn bo hir i ennill medr mewn darllen ac ysgrifennu
Saesneg
a
Chymraeg
, a dysgodd beth
Roeg
a
Lladin
hefyd. Yn
1866
gwnaed ef yn
negesydd
mewn swyddfa
yn ei dref enedigol, a dwy flynedd yn ddiweddarach fe'i gwnaethpwyd yn
glerc
. Yn lled fuan fe gafodd cyfraniadau o'i waith eu derbyn gan
Yr Herald Cymraeg
, a dyna oedd dechrau gyrfa ddiwyd a ffrwythlon fel
newyddiadurwr
. Bu'n gwasanaethu nifer o bapurau blaenllaw
Gogledd Cymru
, megis y
Cambrian News
,
Yr Herald Cymraeg
,
Y Genedl
,
Y Werin
, yr
Observer
, a'r
North Wales Chronicle
. O dan y ffugenw ‘
Rhisiart o Fadog
’ bu'n llwyddiannus iawn mewn eisteddfodau lleol. Yr oedd yn ŵr prysur a phoblogaidd ym mywyd cymdeithasol
deheubarth sir Gaernarfon
, a gwasnaethodd ar amryw bwyllgorau. Bu am dro hefyd yn
bregethwr lleygol
. Bu f.
17 Tachwedd 1924
yn 76 oed.
Llyfryddiaeth:
- Ysgrifau marw-goffa yng Ngwasg Gogledd Cymru;
-
‘Dictionary of Welsh Biography.’ 27
cyf., N.L.W. MSS. 9251–77
.
Awdur:
John James Jones, M.A., (1892-1957), Aberystwyth
