Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



FENTON , RICHARD ( 1747 - 1821 ), bardd ac awdur ; g. yn Ionawr 1747 yn Nhyddewi , mab Richard a Martha Fenton . Cafodd ei addysg yn ysgol yr eglwys gadeiriol yno, ac yng Ngholeg Magdalen , Rhydychen (ond nid yw ei enw gan Foster ). Bu am gryn amser yn y gwasanaeth gwladol , yn y Custom House ; ond eisoes yn 1774 yr oedd wedi ymaelodi yn y Middle Temple , ac fe'i derbyniwyd yn fargyfreithiwr ym mis Ionawr 1783 , a bu'n dilyn cylchdeithiau Cymru am rai blynyddoedd, eithr yn raddol daeth materion llenyddol i'w ddiddori yn fwy na'r gyfraith. Ymysg ei gyfeillion yr oedd Oliver Goldsmith a Syr Richard Colt Hoare [q.v.] ; ar gais Hoare yr ysgrifennodd Fenton ei Historical Tour through Pembrokeshire ( London 1810 ). Cyhoeddodd hefyd A Tour in Quest of Genealogy , 1811 , Memoirs of an Old Wig , 1815 — y ddau lyfr hyn yn llawn o straeon ffraeth ac wedi eu cyhoeddi yn ddienw — heblaw llyfrau barddoniaeth yn 1773 a 1790 . Gadawodd ar ei ôl lawer o ysgrifeniadau heb eu cyhoeddi. Yr oedd yn aelod o Gymdeithas y Cymmrodorion a phenodwyd ef yn llyfrgellydd iddi yn 1777 ; cyfeiria Richard Morris yn garedig ato yn 1779 ( N.L.W. Jnl. , vi. 193); yr oedd hefyd yn un o aelodau cynnar ( 1776 ) y Gwyneddigion .

Yr oedd Fenton yn ieithydd da; barn un o'i gyfoeswyr amdano ydoedd ei fod yn ŵr ‘of indefatigable industry, of a fine poetical fancy,’ ac yn un a chanddo ‘the best information on almost every subject.’ Oherwydd ei fod mor gyfarwydd â materion Cymreig ac â thafodieithoedd Cymru fe'i defnyddid gan y Llywodraeth i baratoi adroddiadau ar faterion yn ymwneuthur â chyflwr cymdeithasol a gwleidyddol Cymru .

Bu Fenton yn byw am ychydig flynyddoedd ( c. 1788 ) gerllaw Machynlleth er mwyn gwneuthur ei deithiau trwy Gymru a'i astudiaeth o ddefnyddiau hanes Cymru yn fwy hwylus; dychwelodd i sir Benfro yn 1793 er mwyn bod yn agos at ei ewythr, Samuel Fenton , perchennog llongau masnachu a etifeddwyd ac a weithiwyd gan Richard Fenton yn ddweddarach. Yn 1799 daeth ag ŷd o'r Mô'r Canoldir , heb godi tâl cludo, a'i werthu am y pris a dalodd ef ei hun amdano i bobl yn sir Benfro a golledwyd oherwydd i gynhaeaf y pysgod yn 1799 brofi mor wael.

Priododd Eloise , merch y cyrnol (a'r barwn ) Pillet de Moudon , gŵr a anwyd yn yr Yswisdir ond a ymsefydlasai yn Lloegr . Bu f. yn Plas Glynamel , gerllaw Abergwaun , yn gynnar ym mis Tachwedd 1821 , a chladdwyd ef ym Maenor Owen , gerllaw Abergwaun .

Llyfryddiaeth:

  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • hanes ei fywyd yn A Historical Tour through Pembrokeshire (ail arg.), 1903 , ix-xxxi.

Awdur:

Frederick John North, O.B.E., D.Sc., F.G.S., F.S.A., F.M.A., (1889-1968), Caerdydd

Atodiadau a chywiriadau:

FENTON , RICHARD ( Bywg. , 245) Glyn-y-mêl oedd enw ei blâs. Gw. ymhellach Cymm. 1951 , 60, 99, a'r Rhagymadrodd i Fisher , ed. Tours in Wales, 1804-13 , gan R. Fenton , 1917 .