FENTON
,
RICHARD
(
1747
-
1821
),
bardd ac awdur
;
g. yn
Ionawr 1747
yn
Nhyddewi
, mab
Richard
a
Martha
Fenton
. Cafodd ei addysg yn
ysgol yr eglwys gadeiriol
yno, ac yng
Ngholeg Magdalen
,
Rhydychen
(ond nid yw ei enw gan
Foster
). Bu am gryn amser yn y
gwasanaeth gwladol
, yn y
Custom House
; ond eisoes yn
1774
yr oedd wedi ymaelodi yn y
Middle Temple
, ac fe'i derbyniwyd yn
fargyfreithiwr
ym mis
Ionawr 1783
, a bu'n dilyn cylchdeithiau
Cymru
am rai blynyddoedd, eithr yn raddol daeth materion llenyddol i'w ddiddori yn fwy na'r gyfraith. Ymysg ei gyfeillion yr oedd
Oliver
Goldsmith
a
Syr
Richard Colt
Hoare
[q.v.]
; ar gais
Hoare
yr ysgrifennodd
Fenton
ei
Historical Tour through Pembrokeshire
(
London
1810
). Cyhoeddodd hefyd
A Tour in Quest of Genealogy
,
1811
,
Memoirs of an Old Wig
,
1815
— y ddau lyfr hyn yn llawn o straeon ffraeth ac wedi eu cyhoeddi yn ddienw — heblaw llyfrau barddoniaeth yn
1773
a
1790
. Gadawodd ar ei ôl lawer o ysgrifeniadau heb eu cyhoeddi. Yr oedd yn aelod o
Gymdeithas y Cymmrodorion
a phenodwyd ef yn
llyfrgellydd
iddi yn
1777
; cyfeiria
Richard
Morris
yn garedig ato yn
1779
(
N.L.W. Jnl.
, vi. 193); yr oedd hefyd yn un o aelodau cynnar (
1776
) y
Gwyneddigion
.
Yr oedd
Fenton
yn
ieithydd
da; barn un o'i gyfoeswyr amdano ydoedd ei fod yn ŵr
‘of indefatigable industry, of a fine poetical fancy,’
ac yn un a chanddo ‘the best information on almost every subject.’ Oherwydd ei fod mor gyfarwydd â materion
Cymreig
ac â thafodieithoedd
Cymru
fe'i defnyddid gan y
Llywodraeth
i
baratoi adroddiadau ar faterion yn ymwneuthur â chyflwr cymdeithasol a gwleidyddol Cymru
.
Bu
Fenton
yn byw am ychydig flynyddoedd (
c.
1788
) gerllaw
Machynlleth
er mwyn gwneuthur ei deithiau trwy
Gymru
a'i astudiaeth o ddefnyddiau hanes
Cymru
yn fwy hwylus; dychwelodd i
sir Benfro
yn
1793
er mwyn bod yn agos at ei ewythr,
Samuel
Fenton
,
perchennog llongau masnachu
a etifeddwyd ac a weithiwyd gan
Richard
Fenton
yn ddweddarach. Yn
1799
daeth ag ŷd o'r
Mô'r Canoldir
, heb godi tâl cludo, a'i werthu am y pris a dalodd ef ei hun amdano i bobl yn
sir Benfro
a golledwyd oherwydd i gynhaeaf y pysgod yn
1799
brofi mor wael.
Priododd
Eloise
, merch y
cyrnol
(a'r
barwn
)
Pillet de
Moudon
, gŵr a anwyd yn yr
Yswisdir
ond a ymsefydlasai yn
Lloegr
. Bu f. yn
Plas Glynamel
, gerllaw
Abergwaun
, yn gynnar ym mis
Tachwedd 1821
, a chladdwyd ef ym
Maenor Owen
, gerllaw
Abergwaun
.
Llyfryddiaeth:
-
Oxford Dictionary of National
Biography
;
-
hanes ei fywyd yn
A Historical Tour through
Pembrokeshire
(ail arg.),
1903
, ix-xxxi.
Awdur:
Frederick John North, O.B.E., D.Sc., F.G.S., F.S.A., F.M.A.,
(1889-1968), Caerdydd