EVANS
,
SAMUEL
(‘
Gomerydd
’;
1793
-
1856
),
golygydd
;
g. yn
Llwyn-y-piod
, ger
S. Clears
. Yn
1807
prentisiwyd ef gydag
Evans
,
argraffydd
,
Caerfyrddin
. Pan fu farw
Joseph
Harris
(‘
Gomer
’)
yn
1825
symudwyd swyddfa
Seren Gomer
o
Abertawe
i
Gaerfyrddin
, ac yn
1827
penodwyd
Samuel
Evans
yn
gyd-olygydd
â
D. D.
Evans
[q.v.]
, ond llanwodd y swydd ei hun o
1835
hyd
1850
, pryd y cyfrifid ef yn
un o brif newyddiadurwyr Rhyddfrydol
ei ddydd. Yn
1852
ymunodd â swyddfa
William
Owen
yng
Nghaerdydd
, ac yno
golygodd
Seren Cymru
hyd ddiwedd
1852
, pan orffennwyd ei chyhoeddi, a'r
Bedyddiwr
o
8 Tachwedd 1854
hyd ei farwolaeth. Yr oedd hefyd yn
ysgolhaig Cymraeg
. Yn
1839
cyhoeddodd argraffiad diwygiedig o
Eiriadur
Dr.
William
Richards
o
Lynn
, ac yn
1840
penodwyd ef gan
Gymreigyddion y Fenni
yn aelod o bwyllgor o bump a ddewiswyd i
ddiwygio orgraff yr iaith Gymraeg
. Ni chyfarfu'r pwyllgor erioed, ond cyhoeddodd
Evans
ei sylwadau ei hun ar y pwnc mewn cyfres o lythyrau yn
Seren Cymru
yn
1852
a gyhoeddwyd wedyn yn
1854
dan y teitl
Y Gomerydd
. Golygodd hefyd
Y Cymro Bach
,
1855
, casgliad o weithiau
Benjamin
Price
[q.v.]
, a
chyfieithodd
lawer o esboniad y
Dr.
Gill
yn y
Gymraeg
. Bu f. yng
Nghaerdydd
30 Awst 1856
, a chladdwyd ef ym mynwent y
Tabernacl (eglwys y Bedyddwyr)
, lle yr oedd yn aelod.
Llyfryddiaeth:
-
Y Bedyddiwr
,
1856
, 316;
-
Yr Haul
,
1856
, 324;
-
Seren Gomer
,
1856
, 476;
-
Bye–Gones, relating to Wales and the Border
Counties
,
1891
, 184;
-
Rhestr gyda nodiadau byrion, o Enwogion
Cymreig o 1700 i 1900
, Cymdeithas yr Eisteddfod
Genedlaethol, 1908
;
-
T. M. Jones
,
Llenyddiaeth fy Ngwlad
, 1893
, 84, 95-6.
Awdur:
Walter Thomas Morgan (1912-90), Aberystwyth
