EVANS
,
JOHN
(
1796
-
1861
),
ysgolfeistr
;
g.
7 Chwefror 1796
, ym
Mlaen Plwyf
, plwyf
Llanychaiarn
,
sir Aberteifi
.
Gwehydd
oedd ei dad a dilynodd yntau yr un alwedigaeth nes blino ohono ar y gwaith a cherdded i
Lundain
pan oedd yn 17 oed i chwilio am waith mwy wrth ei fodd. Yno cynhaliodd ei hun drwy
werthu llyfrau o ddrws i ddrws
. Daeth o dan adain
David
David
, cydwladwr a
thiwniwr offer cerdd
, a thrwy ei gymorth ef gosodwyd
Evans
mewn ysgol a gedwid gan
Griffith
Davies
[q.v.]
, y
cyfrifydd
enwog. Gwnaeth gynnydd mawr yno mewn mathemateg. Ar ôl bod yn
cadw ysgolion
yn
Llanfair Caereinion
a
Llanidloes
, dychwelodd i
Aberystwyth
oddeutu
1821
(neu'n gynharach, gan y dywed ei garreg fedd iddo fod yn ysgolfeistr am 44 mlynedd) i
agor ei ysgol enwog
, ‘
The Mathematical and Commercial School
,’ yn
Chalybeate Street
, lle y câi ieuenctid y cylch addysg ymarferol ganddo am dros 40 mlynedd. Ystyrid hi yn ysgol enwog am
ddysgu morwriaeth
. Yr oedd
Evans
yn dra
hyddysg hefyd mewn seryddiaeth
, a meddai ddawn arbennig i
ddyfeisio deialau haul ac offerynnau peiriannol
. Priododd
14 Mai 1821
, yn eglwys
S. Mihangel
,
Gwen
Mason
(
1796
-
1834
), o blwyf
Llanbadarn Fawr
. Yn
1858
anrhegwyd ef gan drigolion
Aberystwyth
a thysteb am
gadw cloc ar gyfer y dref
. Bu'n
flaenor
yn
Tabernacl
, capel y
Methodistiaid Calfinaidd
,
Aberystwyth
, am 14 mlynedd. Bu f.
2 Ebrill 1861
.
Llyfryddiaeth:
-
Geirlyfr Bywgraffiadol o Enwogion
Cymru
, 1870
, 339;
-
Cymru
,
Ionawr 1892
;
-
Dan Williams
,
Memoirs of County Cardigan
, 1874
,
1874
;
-
Aberystwyth Observer
,
22 Rhagfyr 1858
,
6 Ebrill 1861
;
-
Y Goleuad
,
11 Tachwedd 1875
.
Awdur:
Dr Bertie George Charles, Ph.D., (1908-2000), Aberystwyth
