EVANS
,
HUGH
(
?
-
1656
),
Bedyddiwr Cyffredinol
.
Nid oes fanylion am ei fywyd cynnar; rai blynyddoedd cyn y
Rhyfel Cartref
yr oedd yn
brentis dilledydd
yn
Worcester
. Symudodd i
Coventry
, ac aeth i fyny i
Lundain
i weled
Jeremiah
Ives
,
gweinidog
cynulleidfa'r
Old Jewry
, un o brif achosion yr
Arminiaid
, a daeth y ddau i lawr i
Gymru
(o gwmpas
1646
), yn llawn o efengyl newydd prynedigaeth gyffredinol (
Bedyddwyr
digon caeth, serch hynny). Prif faes eu llafur oedd
sir Faesyfed
, plwyfi
Llanhir
,
Cefnllys
,
Nantmel
, a
Llanddewi Ystradenni
; hefyd, croesent rannau uchaf
Gwy
i bregethu ym
Mrycheiniog
. Dychwelodd
Ives
i
Loegr
, ond daliai
Hugh
Evans
i daenu ei syniadau, gyda chymorth hanner dwsin o
bregethwyr
eraill, hyd ei farw yn
1656
. Cryfheid y
Bedyddwyr Arminaidd
hyn gan
Gyffes Ffydd
1651
a osodai'r ‘
Midlands
’ a
Chymru
o dan yr un cwlwm, a chan y cyflogau a delid i rai o'r arweinwyr fel
pregethwyr teithiol
o dan
Ddeddf y Taeniad
(bu un ohonynt,
John
Prosser
, yn
ysgolfeistr Piwritanaidd
yn
Nhalgarth
am gyfnod). Tarfwyd hwy'n drist gan y
Crynwyr
bore, ac ymosododd
Cwacer
o'r enw
John
Moon
yn ffyrnig iawn ar yr
Arminiaid
mewn pamffled; atebwyd ef yr un mor ffyrnig gan ddau o ddilynwyr
Hugh
Evans
—
The Sun Outshining the
Moon
— ac yn hwnnw y ceir yr hanes mwyaf awdurdodedeg am fywyd a gweithgarwch
Hugh
Evans
ac
Arminiaid
cynnar
Cymru
.
Llyfryddiaeth:
-
Thomas Shankland
yn
Seren Gomer
,
1900
, 323-4;
-
W. J. McGlothlin
,
Baptist Confessions of Faith
, 95-109;
-
Llawysgrif Harley yn yr Amgueddfa
Brydeinig
6898, 219-32;
-
Bodl. J. Walker
,
c.
13 ff., 62, 66, 68;
-
Cyfeirir at ddau argraffiad, gan E. B. Underhill,
1847, a Nathaniel Haycroft, 1865. Cyfeirir hefyd at Addenda B
(tt. 511–9 yn arg. 1847)
Add. B., 512, 518.
Awdur:
Thomas Richards, D.Litt., (1878-1962), Bangor
