Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

EVANS , EVAN (‘ Ieuan Glan Geirionydd ’; 1795 - 1855 ), offeiriad a bardd ; g. yn Tan-y-celyn , Trefriw , sir Gaernarfon , 20 Ebrill 1795 . Yr oedd ei dad, Robert Evans , yn fardd a llenor gwlad , a'i fam, Elizabeth , yn fwy diwylliedig na'r cyffredin; medrai ddarllen Saesneg a Chymraeg — y ddau ymhlith cychwynwyr Methodistiaeth Galfinaidd yn Nhrefriw . Danfonwyd Evan Evans i ysgol a gedwid yn eglwys Trefriw gan ryw Griffiths , ac oddi yno aeth i ysgol rad Llanrwst . Wedi gadael ysgol aeth adref i weithio ar y fferm . Codwyd pris y fferm gan stiwardiaid newydd Gwydir , ac ni allai ei rieni dalu'r pris a thalu'r ffordd, ac aethant yn dlawd eu byd. Aeth Evan Evans i gadw ysgol dydd yn 1816 i Dal-y-bont . Enillodd yn eisteddfod Wrecsam , 1820 , ar awdl, ‘ Hiraeth Cymro am ei wlad mewn bro estronawl ,’ a daeth yno i gysylltiad â rhai gwŷr bonheddig , ac offeiriaid fel Richards ( Caerwys ) a Jenkins ( Ceri ) , a'r rhain a'u perswadiodd ef i fynd yn offeiriad . Aeth i Aberriw at y Parch. Thomas Richards am dipyn, ac oddi yno i Goleg S. Bees . Cafodd urddau eglwysig gan esgob Caerlleon , a thrwydded i ddarllen y gwasanaeth Cymraeg yn eglwys S. Martin , Caerlleon , 19 Chwefror 1826 , ac ar 17 Rhagfyr cafodd guradiaeth Christleton . Bu yn Christleton tan 21 Ebrill 1843 , a symud i guradiaeth Ince . Gadawodd Ince tua diwedd 1852 oherwydd colli ei briod ac afiechyd, ac aeth adref i Drefriw . Yng Ngorffennaf 1854 cafodd guradiaeth yn eglwys y Rhyl . Bu f. 21 Ionawr 1855 , a chladdwyd ef ym mynwent eglwys Trefriw .

Cyhoeddwyd ganddo'r llyfrau crefyddol hyn: Prynedigaeth Neillduol neu Grist yn rhoi ei hun dros yr Eglwys , 1819? ; Amdiffyniad yr Athrawiaeth Ysgrythyrol o Brynedigaeth Neillduol ( 1820 ), sef cyfieithiad o lyfr J. Hurrion ; Pedwar Cyflwr Dyn, … 1821 , sef cyfieithiad o waith Thomas Boston (enw J. Parry sydd ar y cyfieithiad, ond tybir mai ‘ Ieuan Glan Geirionydd ’ a'i cyfieithodd ); Hymnau i'w defnyddio yn Eglwys St. Martin, y Prydnawn Sabboth cyntaf o'r Flwyddyn …; Casgliad o Salmau a Hymnau at wasanaeth y Lithwriaeth Gymraeg yn Nghaerlleon, … 1829 (dywedwyd yn Geirionydd mai ‘Welsh Lectureship’ oedd Y Lithwriaeth Gymraeg , ond ‘Welsh Liturgy’ a olygir, yn ôl pob tebyg); Y Seraph, sef casgliad o donau crefyddol ar amrywiol fesurau, … 1838 ; Y Bibl Darluniadol , 1844-47 .

Bu ‘ Ieuan Glan Geirionydd ’ yn cynorthwyo'r Parch. John Parry , Caerlleon , i olygu 'r misolyn, Goleuad Gwynedd ; yn 1830 gyrrodd lythyr at yr esgobion yn gofyn am eu nawdd ar gyhoeddi cylchgrawn Cymraeg ar gynllun y Saturday Magazine , ac yn 1833 ymddangosodd Y Gwladgarwr . Bu ‘ Ieuan ’ yn ei olygu am dair blynedd, ac oherwydd colli arian aeth i feddiant Edward Parry , Caerlleon . Enillodd yn eisteddfod Llanelwy , 1818 , ar ‘ Awdl ar farwolaeth y Dywysoges Charlotte ’; yn eisteddfod Dinbych , 1828 , ar ‘ Awdl ar Wledd Belsassar ’; ac yn eisteddfod Dinbych 1850 , am bryddest ar ‘ Yr Adgyfodiad .’

Bardd amryddawn oedd ‘ Ieuan Glan Geirionydd ,’ y bardd mwyaf amryddawn yn y ganrif ddiwethaf. Lluniodd awdlau, cywyddau, englynion, pryddest, cerddi rhydd, ac emynau. Perthynai i ysgol ryddfrydol ‘ Gwallter Mechain ,’ yr ysgol honno a ymosodai ar y mesurau caeth, ac a gychwynnodd lunio pryddestau a thelynegion. Y mae dylanwad yr ‘ysgol fynwentig’ yn Lloegr — Gray , Robert Blair , ac Edward Young — ar ei waith, a dylanwad emynwyr Lloegr fel Watts ac eraill ar ei emynau.

Llyfryddiaeth:

Geirionydd Cyfansoddiadau Barddorol, Cerddorol, a Rhyddieithol y diweddar Barch. Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd). Wedi eu Casglu a'u Trefnu gan ei Nai, W. J. Roberts, Trefriw, gyda Nodiadau ar ei Fywyd a'i Weithiau Llenyddol ‘’ , 1862 ;
Saunders Lewis , Detholion o Waith Ieuan Glan Geirionydd , Caerdydd, 1931 , 1931 .

Awdur:

David Gwenallt Jones, M.A., (1899-1968), Aberystwyth