Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



EVANS , DANIEL (‘ Daniel Ddu o Geredigion ’; 1792 - 1846 ), offeiriad a bardd ;

g. 5 Mawrth 1792 ym Maesmynach , fferm ym mhlwyf Llanfihangel Ystrad , sir Aberteifi . Bu yn ysgol ramadeg Llanbedr , tan y Parch. Eliezer Williams ; aeth i Goleg Iesu , Rhydychen ; cafodd ei B.A. yn 1814 , ei M.A. yn 1817 , a'i B.D. yn 1824 . Yn 1817 gwnaed ef yn gymrawd o'r coleg. Bu am ryw gyfnod, ar ôl gadael y coleg, yn gaplan yn y Royal Military Asylum , Northampton . Gadawodd y swydd hon oherwydd gwendid iechyd, ac aeth adref at ei rieni, ac ni chymerodd swydd o hyn tan ddiwedd ei fywyd. Cyhoeddwyd yn 1810 Awdlau: gan … Daniel Evans, bardd i Anrhydeddus Gymdeithas Y Gwyneddigion, Llundain (Rhif 9 yn ‘ Cyhoeddiadau Cymdeithas y Gwyneddigion ’); Gwlad fy Ngenedigaeth ac Attebiad ‘Ioan Tegid,’ 1819? (cerdd yn ceisio perswadio Tegid i beidio â gadael Cymru am Ddwyrain India ); Awdl Marwnad Eliezer Williams , 1820 ; Englynion er cofiant Ifor Hael, Arglwydd Maesaleg , 1822 ; Golwg ar Gyflwr yr Iddewon, Cerdd … , 1826 ; Ar ddylanwadau yr Ysbryd Glan: ymadrodd ar y pwnc … wedi ei gyfieithu a'i dalfyrru gan … Daniel Evans , 1826 ; Palesteina: neu, Hanes yr Iddewon a Gwlad Canaan , 1841 ; Galar-Cerdd ar farwolaeth William Bruce Knight, Deon Llandaf , 1845 ; ‘ Cerdd Arwraidd ar y Gauaf ,’ a enillodd ariandlws a gwobr y Parch. Thomas Beynon , llywydd Cymdeithas Cymreigyddion Caerfyrddin , yn y llyfryn, Cerddi Arwraidd, ar yr Hydref a'r Gauaf; hefyd Awdlau ar y Daran , 1792-1846 . Casglodd ‘ Daniel Ddu ’ ei waith yn Gwinllan y Bardd , 1831 , ail arg. 1872 , 3ydd arg. 1907 . Ceir yn y llyfr hwn awdlau, cywyddau, englynion, cerddi rhydd, emynau, a rhai darnau Saesneg a Lladin .

Bardd yr eisteddfodau a'r cymdeithasau oedd Daniel Ddu . Yn eisteddfod daleithiol Dyfed , 1823 , enillodd y wobr ar awdl, ‘ Awdl ar Sefydliad Coleg Dewi Sant ,’ a'r ariandlws ar ‘ Awdl ar Fuddugoliaethau diweddar y Groegiaid ar y Tyrciaid .’ Perthynai i dri chylch o feirdd: cylch Dafydd Ddu Eryri ,’ cylch Gwallter Mechain ,’ a chylch yr archddiacon Thomas Beynon . Cymdeithasai hefyd â David Davis , Castell Hywel , ac â beirdd gwlad sir Aberteifi ac yr oedd yn nhraddodiad Edward Richard a ‘ Ieuan Brydydd Hir .’

Bu f. drwy ei law ei hun , 28 Mawrth 1846 , a chladdwyd ef ym mynwent Pencarreg .

Ffynonellau:

  • ‘Rhagymadrodd’ 3ydd arg. Gwinllan y bardd sef prydyddwaith ar amrywiol destunau a gwahanol fesurau '' (1907) ;
  • Y Llenor , v, 1926 , 48.

Awdur:

David Gwenallt Jones, M.A., (1899-1968), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54