ELSTAN GLODRYDD
,
‘tad’ y pumed o lwythau brenhinol Cymru
.
Er na wyddys odid ddim amdano, fe dâl ei enw'n bennawd i grynodeb (a dynnwyd o
Lloyd
,
Hist. W.
) o hanes arglwyddi diweddarach ‘Rhwng
Gŵy
a
Hafren
,’ cantrefi
Maelienydd
ac
Elfael
— gw. yr ach ar t. 770 gan
Lloyd
. Yr oedd gan
Elstan
(
Hist. W.
, 406) fab,
CADWGAN
, a chan hwnnw dri mab. Un ohonynt oedd
IDNERTH
, yntau â thri mab; o'r rheini cafodd
MADOG
(bu f.
1140
) bump o feibion. Lladdwyd dau o'r rhain,
HYWEL
a
CADWGAN
, yn
1142
, ac un arall,
Maredudd
, yn
1146
. Rhannodd y ddau arall y tiroedd; teyrnasai
CADWALLON
(bu f.
1179
) ar
Faelienydd
, ac
EINION
(bu f.
1177
) ar
Elfael
. Anghytunent, ac yn
1160
cydiodd
Cadwallon
yn
Einion
a'i draddodi i
Owain Gwynedd
— traddododd
Owain
ef i'r
brenin
Harri
II
, ond llwyddodd
Einion
i ddianc o'r carchar. Yn
1163
safodd y ddau gyda'i gilydd dan faner
Owain Gwynedd
yng
Nghorwen
; yn ddiweddarach yr oeddynt ill dau yng ngosgordd yr
Arglwydd
Rhys
, ac ill dau'n
noddwyr
i
fynachlog Cwm Hir
pan ailsefydlwyd honno yn
1176
. O dri mab
Cadwallon
, cymerodd
MAELGWN
y groes yn
1188
; bu f. yn
1197
, a'i fab yntau,
CADWALLON
, yn
1234
. Dau fab a fu i
Einion
; dywedir i'r hynaf,
Einion (ab Einion Clud)
, a gyfenwid yn gyffredin ‘
Einion o'r Porth
,’ briodi merch i'r
arglwydd Rhys
. Cymerodd yntau'r groes yn
1188
; bu f. yn
1191
.
Ers tro mawr yr oedd teulu
Mortimer
[q.v.]
wedi bod yn ymwthio i diroedd tylwyth
Elstan
, ac yn y
13eg a'r 14eg g.
llwyddasant yn y diwedd i'w meddiannu'n llwyr.
Llyfryddiaeth:
-
J. E. Lloyd
,
A History of Wales
, yn arbennig 406, 477, 516, 545, 563, 567, 585, 770,
Awdur:
Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D.,
F.S.A., (1881-1969), Bangor
