Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



DAFYDD NANMOR ; bardd o fri yn y 15fed g. Cafodd ei enw o Nanmor ger Beddgelert , sef Nanmor Deudraeth . Canodd gywyddau yn null Dafydd ap Gwilym i wraig briod, Gwen o'r Ddôl ( Dolfrïog ), yn yr ardal, ac o'u hachos deolwyd ef o Wynedd trwy ddedfryd deuddeg o reithwyr . Digwyddodd hyn, meddai ef, pan oedd Dafydd ab Ifan ab Einion [q.v.] yn Ffrainc , sef y gŵr a enillodd glod wedyn fel cwnstabl castell Harlech , am wrthsefyll yn ddygn ymosodiad Herbert a phlaid Iorc arno yn 1468 . Gan i'r brwydro yn Ffrainc ddarfod yn 1453 , deil T. Roberts fod yn rhaid amseru ymadawiad Dafydd o Wynedd cyn y flwyddyn honno, a chyfrif gywyddau Gwen fel ei gyfansoddiadau cynharaf ( The Poetical Works of Dafydd Nanmor , xvii-xix). Cafodd nawdd yn y De, yn llysoedd Rhys ap Meredudd o'r Tywyn (ger aber afon Teifi ), ei feibion, a'i geraint. Nodir y Tŷgwyn-ar-Daf fel y man lle'i claddwyd. Ar amcan, cynnig ei olygydd iddo fyw o tua 1410 hyd 1480 ; pleidiodd deulu Lancastr ar hyd ei fywyd, ond ni cheir cywydd ganddo i ddathlu buddugoliaeth Harri Tudur yn 1485 , a chasglodd Roberts o'r herwydd na chafodd fyw i weld goruchafiaeth derfynol ei blaid. Erbyn hyn cyhoeddwyd cryn dipyn o weithiau cyfoeswyr Dafydd , a daw gorfod arnom oll i ailystyried yr amseroedd a'r prydiau, fel yr amlha'r defnydd. Efallai y dylid diweddaru ychydig ar y ffigurau, a chynnig 1420 hyd 1485 neu 1490 .

Heblaw mawl gorchestol i haelioni Rhys o'r Tywyn , mewn cywydd ac awdl, a hefyd i'w feibion, bu Dafydd yn glodforwr ffyddlon ar Edmwnt a Siasbar Tudur , a chanodd gywydd i Harri Tudur , ac awdl hefyd, pan nad oedd ond plentyn. Am ystyr ei awdl ‘enghreifftiol’ gw. Cerdd Dafod Syr John Morris-Jones , 363-4, 379-82. Bu Dafydd Nanmor , Dafydd ab Edmwnt , Ieuan Deulwyn , Deio ab Ieuan Du , a Thudur Penllyn , farw yn ymyl ei gilydd, a golyga hyn gryn drafferth, a gwahaniaeth barn rhwng golygyddion a'i gilydd — ac â hwy eu hunain ar adegau! Anodd dewis blwyddyn hwylus i gladdu'r cwbl ynghyd. Ar hyn o bryd ymddengys bod y dewis rhwng tua 1485 a thua 1490 ; a chofier bod pwyslais ar y ‘tua.’

Hoff oedd Dafydd o ‘orchestion,’ neu gwestiynau anodd, a charai gynganeddu seryddiaeth, serddewiniaeth, ac arwyddion tywydd ; a gwneud campau ar fesurau cerdd dafod, a gramadeg . Dyfynna bedair llinell o fesur Lladin ar Wyl Bawl Abostol , a thry hwy'n bedwar englyn. Diddorol yw'r darganfyddiad o'i enw yn ei law ei hun ar lawysgrif Ladin o Gerallt Gymro , sydd yn awr yn y Llyfrgell Genedlaethol ( N.L.W. MS. 3024 ); gw. Cylchgrawn Ll.G.C. , ii, 11 a'r llun gyferbyn. Ar t. 130, ceir, mewn llythrennau addurnedig, ‘ Gwenn or dol .’ Anodd peidio â dyfynnu o'i ‘ Gyffes ’ (t. 78): ‘ Ni thorrais vn llythyrenn/O bin ag ingk heb ennw Gwen .’ Dynwaredodd yn Gymraeg un o groeseiriau Lladin y cynoesoedd (‘ Sator arepo tenet opera rotas ’). Mae ‘ Compod Manuel ’ hefyd yn Pen. 52 , yn ei law ef ei hun (gw. Pen. MS. 75 (229) ; R.W.M. i, 403, 503, 783).

Llyfryddiaeth:

  • Thomas Roberts ac Ifor Williams , The Poetical Works of Dafydd Nanmor , Caerdydd, 1923 , 1923 .

Awdur:

Athro-Emeritus Syr Ifor Williams, D.Litt., Ll.D., F.B.A., F.S.A., (1881-1965), Pontlyfni