CYNAN DINDAETHWY
(bu f.
816
),
tywysog
.
Yn ôl yr achau hynaf yr oedd yn fab
Rhodri
, ŵyr
Cadwaladr
(bu f.
664
)
. A chofio, fodd bynnag, i
Rodri
(
Rhodri Molwynog
, fel rheol) f. yn
754
ac mai yn
813
y sonnir gyntaf am
Gynan
, rhaid ystyried yr ach yn wallus. Mewn cysylltiad ag ymgais â
Hywel
(brawd iddo, yn ôl
Dr.
David
Powel
) i'w gyfrif yn bennaeth
Môn
y daw enw
Cynan
i dudalennau hanes. Yn
814
,
Hywel
a orfu; enillodd
Cynan
yr ynys yn ôl yn
816
, eithr bu farw'r flwyddyn honno. Yn ôl hanes bywyd
Gruffydd ap Cynan
, ei ddisgynnydd, o
Gastell Dindaethwy
yr oedd
Cynan
; barnwyd mai'r amddiffynfa sydd ar fryn gerllaw
Plas Cadnant
ym mhlwyf
Llandysilio
oedd y lle hwnnw. Gadawodd ferch o'r
enw
Ethyllt
(am y ffurf gw.
Rhys
,
Celtic Folklore
, 480, n.) a ddaeth yn fam
Merfyn Frych
(bu f.
844
)
ac felly'n gychwynnydd llinach brenhinol
Gwynedd
a
Deheubarth
yn y
Canol Oesoedd
.
Llyfryddiaeth:
-
A History of Wales
, 231, 323;
-
An Inventory of the Ancient Monuments in
Anglesey
. The Royal Commission on Ancient Monuments,
1937
, ciii.
Awdur:
Syr John Edward Lloyd, D.Litt., F.B.A., F.S.A. (1861-1947), Bangor
