COFFIN
,
WALTER
(
1784
-
1867
),
arloesydd glofeydd
;
g.
1784
, ail fab
Walter
Coffin
,
barcer
,
Penybont-ar-Ogwr
. Tra'n
chwilio am risgl
yng
Nghwm Rhondda
, daeth i deimlo
diddordeb mewn glo
; yn
1806
prynodd fferm
Dinas Rhondda
, ac
agor lefel lo
arni yn
1807
;
gwnaeth ffordd dram
i'w chysylltu â'r
Gyfeillon
(
gw.
Griffiths
,
Richard
), ac felly â'r gamlas yn
Nhrefforest
. Yn
1810
cymerodd brydles i godi glo
ar diroedd eraill cyfagos, a
suddodd byllau glo
yno yn
1815
a
1832
; gweithiai'r haenau ‘
Rhondda no. 1
’ a ‘
Rhondda no. 3
.’ Er ei fod yn
gyfarwyddwr
y
Taff Vale Railway
yn
1836
ni fynnai estyn y ffordd haearn i fyny
Cwm Rhondda
, am nad oedd ganddo fawr ffydd yn nyfodol y cwm — credai y byddai'r dramffordd a'r gamlas yn ddigon i gludo ei holl gynnyrch. Bu'n
aelod seneddol
dros
Gaerdydd
o
1852 hyd 1857
. Bu f. yn
1867
. Yr oedd
Coffin
yn ŵr o opiniynau blaengar mewn diwinyddiaeth. Ei dad oedd unig
ymddiriedolwr
yr
Hen Dŷ Cwrdd
ym
Mhenybont
pan gododd anghydfod yno, yn fuan ar ôl
1806
; a llwyddodd
Coffin
felly i gael galw
John
James
[q.v.]
yn fugail ar y gynulleidfa — a droes felly'n
Undodaidd
. Yn y
Dinas
hefyd bu ei ddylanwad yn gyfle i
Undodiaeth
am ysbaid — yr oedd
meddyg
y gwaith,
Evan
Davies
(gw.
Davies
,
Henry
), yn gefnogwr i'r achos.
Llyfryddiaeth:
-
O. Morgan
,
History of Pontypridd and Rhondda
Valleys
, 1903
,
1903
, 184-93;
-
Elizabeth Phillips
,
A history of the pioneers of the Welsh
coalfield
, 1925
,
1925
, 155-7;
-
traethawd anghyhoedd gan
E. D. Lewis
ar Ddatblygiad Diwydiannol Cymoedd Rhondda (yn Ll.G.C.);
-
Hanes Eglwysi Annibynnol Cymru
, ii, 199;
-
Yr Ymofynnydd
,
1931
, 121;
-
A Welsh family from the beginning of the
18th century
, Llundain, 1885
(ed.
Caroline E. Williams
).
Awdur:
Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D.,
F.S.A., (1881-1969), Bangor
