CLYDOG
(
fl.
500?
),
sant a merthyr
;
mab ydoedd i
Clydwyn ap Brychan
a theyrnasai dros
Ewias
(heddiw, gan mwyaf, yn
swydd Henffordd
). Ni wyddys dim amdano ar wahân i'r hyn a ddywedir yn ‘
Llyfr Llandaf
.’ Yn ôl yr hanes yno yr oedd yn
dywysog
a oedd yn arfer duwioldeb, yn caru heddwch a chyflawnder, ond a gafodd
ei ladd, pan oedd yn hela
ar lan
afon Mynwy
, gan un o'i ddilynwyr a oedd yn eiddigus ohono. Yr oedd y
llofrudd
yn caru morwyn ifanc a ddywedasai na phriodai hi neb ond mab y
brenin
. Ceisiwyd fwy nag un waith, ond yn ofer, symud y corff o'r fan, a chan fod hyn yn awgrymu rhyw arfaeth uwchddaearol fe gladdwyd
Clydog
yn y man lle y'i lladdwyd. Dynodwyd ei fedd gan adeilad i weddïo ynddo, a daethpwyd i addoli'r
tywysog
megis
sant
; yn ddiweddarach codwyd eglwys —
Clodock
y dyddiau hyn — a ddaeth yn ganolfan eglwysig
Ewias
. Rhoddwyd i'r sefydliad diroedd a ddaeth yn amser
Ithel ap Morgan
(
c.
750
) yn eiddo
esgobaeth Llandaf
. Ni wyddys am gyflwyno un eglwys arall i'r sant hwn. Cedwid ei ŵyl mabsant
3 Tachwedd
.
Llyfryddiaeth:
-
The Lives of the British Saints
, ii, 154-5.
Awdur:
Syr John Edward Lloyd, D.Litt., F.B.A., F.S.A. (1861-1947), Bangor
