Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



CLARK , GEORGE THOMAS ( 1809 - 1898 ), peiriannydd a hynafiaethydd ;

g. 26 Mai 1809 , mab George Clark ( 1777 - 1848 ), caplan yn y Chelsea Hospital , a Clara Dicey . Fe'i haddysgwyd yn ysgol Charterhouse , a bu am gyfnod yn astudio meddyginiaeth , ond penderfynodd fynd yn beiriannydd . Bu'n gweithio o dan I. K. Brunel ar y Great Western Railway , gan arolygu'r gwaith ar stesion Paddington a'r pontydd yn Basildon a Moulsford ; efe a ysgrifennodd y teithlyfr dienw i'r rheilffordd hon a gyhoeddwyd yn 1839 ac a wnaethpwyd yn hanes llawnach yn 1846 . Tua'r flwyddyn 1843 aeth i'r India i wneuthur gwaith peirianyddol dros y Llywodraeth , eithr nid arhosodd yno'n hir, o achos ei iechyd. Parodd erthygl a ysgrifennodd i'r Westminster Review iddo gael ei ddewis yn arolygydd o dan y ‘ General Board of Health ,’ pryd y bu iddo baratoi adroddiadau a gyhoeddwyd ar gyflwr iechydol rhai o drefi De Cymru ; fe'i dewiswyd yn un o dri comisiynydd y bwrdd hwn.

Blwyddyn bwysig yn ei fywyd oedd 1852 . Yn y flwyddyn honno fe'i dewiswyd yn ymddiriedolwr o dan ewyllys Syr Josiah John Guest [q.v.] ; o hynny ymlaen hyd 1897 efe oedd gwir lywodraethwr gwaith haearn enwog Dowlais . Nid oedd gwaith Dowlais yn talu ar y pryd, eithr bu i Clark , gyda'i athrylith fel gweinyddwr a'i allu i ddewis cyd-swyddogion gwir gymwys, lwyddo i'w ddyrchafu i fod yn un o'r gweithydd pwysicaf yn y wlad. Bu'n cynorthwyo Syr Henry Bessemer i berffeithio'i ddull newydd o wneuthur dur, cyrchodd haearn brwd o Bilbao yn Sbaen ac o fannau newydd yng Nghymru , ac, yn ddiweddarach, er mwyn arbed costau cludo, symudodd y gwaith o Ddowlais i Gaerdydd . Yr oedd ei ddiddordeb mewn materion diwylliannol a chymdeithasol lawn cymaint â'i ddiddordeb mewn busnes a masnach. Codwyd ysbyty Dowlais ar ei gost ef; efe hefyd a fu'n gyfrifol am achosi agor ysgolion Dowlais .

Eithr ar gyfrif gwaith Clark fel hynafiaethydd y coffeir ef yn bennaf. Ysgrifennodd draethawd gwerthfawr ar gastell Caerffili pan nad oedd ond 25 oed. Yn 1843 bu'n helpu i sefydlu'r gymdeithas a adweinid wedi hynny'n ‘ Royal Archaeological Institute ,’ a bu cysylltiad hir rhyngddo â hi ac â'r Cambrian Archaeological Association . Oblegid ei fod yn beiriannydd nid yw'n rhyfedd i bwnc amddiffynfeydd y Canol Oesoedd dynnu ei sylw; cyhoeddodd astudiaethau manwl ar amryw gestyll — rhai Cymru yn eu plith — a chyhoeddwyd hwynt gyda'i gilydd yn 1884 o dan y teitl Mediaeval Military Architecture in England , gwaith sydd yn parhau'n bwysig. Cyhoeddodd gasgliad helaeth o siarteri yn ymwneud â sir Forgannwg — gw. yr ail arg. mewn chwe chyfrol a gyhoeddwyd yn 1910 , o dan yr enw Cartae et Alia Munimenta quae ad Dominium de Glamorgancia pertinent . Y gwaith gwerthfawr hwn ydyw sylfaen pob gwaith ymchwil a wnaethpwyd wedi hynny i hanes cynnar y sir honno; hwn hefyd oedd sylfaen gwaith arall gan Clark , sef Land of Morgan ( 1883 ). Y mae ei waith ar achau teuluoedd y sir, Limbus Patrum Morganiae et Glamorganiae… , 1886 , yn parhau i gael ei ddefnyddio.

Priododd Ann , ferch Henry Lewis , Greenmeadow , Tongwynlais , 3 Ebrill 1850 . Bu hi f. 6 Ebrill 1885 gan adael mab, GODFREY CLARK , a merch. Bu G. T. Clark f. yn Nhalygarn , gerllaw Pontyclun , Ionawr 1898 .

Ffynonellau:

  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • cofiant a llun yn Cartae et Alia Munimenta quae ad Dominium de Glamorgan pertinent (1910) … (arg. 1910) ;
  • NLW MSS 5171-5234, 6115, 11082, 14991-15004.

Awdur:

Henry John Randall, F.S.A., (1877-1964), Penybont-ar-Ogwr

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54