CECIL
(TEULU),
Alltyrynys
(
swydd Henffordd
),
Burghley
(
swydd Northampton
), a
Hatfield
(
swydd Hertford
).
Y mae'r honiad bod y teulu
Seisnig
enwog hwn o dras
Cymreig
yn gofyn am beth eglurhad. ‘
Sitsyllt
’ ydyw'r enw cyndadol a geir yn yr achau, ac y mae hwn, y mae'n debyg, yn tarddu o'r enw Cymraeg ‘Seisyll’; yng nghwrs y
15fed g. a'r 16eg.
fe'i ceir yn datblygu i fod yn ‘Sissild,’ ‘Cyssel,’ ‘Cecild,’ a ‘Cecil.’ Eithr fel un o ddilynwyr y
Norman
Robert
Fitz Hamon
[q.v.]
, pan oedd hwnnw yn goresgyn
arglwyddiaeth Morgannwg
yn yr
11eg g.
, y sonia hanes am gyndad y teulu,
ROBERT
SITSYLLT
; trwy briodas ag aelod o deulu
Cymreig
a gollodd ei dir ar law'r
Normaniai
d y cafodd
Robert
Sitsyllt
hen gartref y teulu, sef
Alltyrynys
(yn
swydd Henffordd
y mae'n awr, er bod ystadau'r teulu'n ymestyn i
sir Fynwy
). O hyn ymlaen ceir hanes am y
Sitsylltiaid
yn ymbriodi ag aelodau teuluoedd
Normanaidd
ac yn aml yn ymladd yn erbyn y
Cymry
. Tua diwedd y
15fed g.
, fodd bynnag, priododd
RICHARD
CECIL
, y cyntaf i ddefnyddio'r ffurf hwn ar y cyfenw, aelod o deulu Cymreig
Fychaniaid
(
Vaughan
)
Tyleglas
,
Brycheiniog
. Symudodd
DAVID
CECIL
(bu f.
1541
), un o feibion
Richard
Cecil
, gyda rhai o'i garennydd yn
swydd Frycheiniog
, i
swydd Lincoln
. Yno bu'n gwasnaethu'r
brenin
Harri
VII
, daeth yn un o
weision siamber y brenin
(‘
yeoman of the chamber
’), cafodd
stiwardiaeth amryw o faenorau'r goron
, a bu'n
siryf swydd Northampton
yn
1529-1530
. Priododd ei fab ef,
RICHARD
CECIL
(bu f.
1552
),
Burghley
, ag aelod o un o'r teuluoedd o
Frycheiniog
a ymsefydlasai yn
swydd Lincoln
yn oes ei daid; bu'n
facwy
(‘
page
’) yn y ‘
Field of the Cloth of Gold
’ (
1520
), ychwanegodd at gyfoeth y teulu trwy gael tiroedd ac eiddo pan oeddid yn
diddymu'r mynachtai
, a daeth yn dad i —
WILLIAM
CECIL
(
1520
-
1598
),
barwn Burghley
(
1571
),
Ysgrifennydd y Wladwriaeth (1550-3 a 1558-1572), ac Arglwydd Drysorydd (1572-98)
.
Ceir digon o brofion o ddiddordeb parhaol yr
arglwydd Burghley
yn ei gysylltiadau
Cymreig
. Er enghraifft, bu'n ddiwyd gyda'r gwaith o sefydlu ei ach Gymreig; trefnodd i'w gâr
Thomas
Parry
[q.v.]
, gwr o
Frycheiniog
, gael bod yn
un o swyddogion ty
'r
dywysoges
Elisabeth
yn
1560
— daeth
Parry
yn
brif swyddog (‘Comptroller’) y dywysoges
;
rhoes arian i
helpu'r ymchwil am gopr
yn
ynys Môn
; cofir hefyd am ei gysylltiad â
Morris
Clynnog
[q.v.]
, a ysgrifennodd lythyr Cymraeg ato o
Rufain
(
Mai 1567
) yn ei hysbysu fod y
frenhines
Elisabeth
ar fin cael ei hesgymuno. Yr oedd mab hynaf
Burghley
, sef
THOMAS
CECIL
(
1542
-
1623
),
iarll Exeter
, yr un mor awyddus i sefydlu ei ach
Gymreig
ac yr oedd yn flin ganddo ddarfod newid y dull o sillebu cyfenw'r teulu a thrwy hynny beri dryswch. Eithr fel arall y teimlai ail fab
Burghley
, sef
ROBERT
CECIL
(
1563?
-
1612
),
iarll Salisbury
, ac
Ysgrifennydd y Wladwriaeth
yn nheyrnasiad
Iago
I
; pan geisiodd
Cymro
a ysgrifennodd ato brofi bod ach y
Ceciliaid
i'w olrhain trwy'r
Fychaniaid
hyd at
dywysogion Cymru
, mynegodd ef yn bur drahaus nad oedd ganddo ddiddordeb yn y teganau gweigion hyn (‘in these vain toys’) ac na fynnai glywed y fath ffwlbri ('such absurdities’).
Yr oedd aelodau o'r prif deulu yn
Alltyrynys
yn dal yn
amlwg mewn llywodraeth leol
yn
sir Fynwy
yn
1592
ac yn gohebu â'r is-deulu enwocach hyd at
1598
, pryd y daeth y llinach i ben ar yr ochr wrywaidd. Ofer fu cais
William
Cecil
, yr olaf o'r enw yn
Alltyrynys
, i ddiogelu'r enw trwy greu
Syr
Robert
Cecil
(wedi hynny
iarll Salisbury
) yn aer y stad.
Llyfryddiaeth:
-
Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y
Cymmrodorion
,
1901-2, 114-9
;
-
Bradney
,
A History of Monmouthshire
, i, 244-5; ii, 14;
-
Acts of the Privy Council
. Record
Commission, 1834–7; Record Publications
, n.s., xxiii, 260;
-
Adroddiadau'r ‘Historical
Manuscripts Commission,’
,
Adroddiadau'r ‘Historical
Manuscripts Commission,’
>, i, 67, 72-3; v, 316, 454; vi, 170, 195, 250, 366; vii, 82-3, 175, 232, 272-3, 447, 454, 553; viii, 287-8; xii, 667; xiv, 75; xvii, 595;
-
M. A. S. Hume
,
The Great Lord Burghley, a study in
Elizabethan Statecraft
, Llundain, 1898
,
1898, pen. i
;
-
Walter Davies
,
General view of the agriculture and domestic
economy of North Wales containing the counties of Anglesey,
Caernarvon, Denbigh, Flint, Meirionydd, Montgomery. Drawn
up and published by order of the Board of Agriculture and
Internal Improvement
, Llundain, 1810
,
1811, 485-6
;
-
J. Bridges
,
The History and Antiquities of
Northamptonshire
, Llundain, 1791
,
(1791)
ii, 588-90;
-
Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru
, iii, 11-14;
-
Llyfr Baglan, or the Book of Baglan.
Compiled between the years 1600 and 1607 by John Williams.
Transcribed from the original manuscript preserved in the
Public Library at Cardiff…
, Llundain, 1910
(gol.
Bradney
),
1910
, 275-6.
Awdur:
Athro Emeritus Arthur Herbert Dodd, M.A., (1891-1975), Bangor
