g. yng
Nghaerfyrddin
13 Ebrill 1835
, mab
John
Breese
[q.v.]
,
gweinidog
gyda'r
Annibynwyr
, a
Margaret
, merch
David
Williams
,
Saethon
,
Llŷn
. Gwnaeth marw ei dad yn
1842
beri i dylwyth ei fam, a oedd yn ddylanwadol yn
ne sir Gaernarfon
, gymryd gofal ohono. Yr oedd ei ewythr
David
Williams
[q.v.]
(eisoes wedi llwyddo i raddau helaeth iawn yn ei yrfa fel
cyfreithiwr
) yn abl i'w helpu mewn modd sylweddol; aeth y nai ato i'w swyddfa ym
Mhorthmadog
a phasio'n
gyfreithiwr
ei hunan yn
1857
. Yn
1859
dilynodd
Breese
ei ewythr yn y swydd o
glerc yr heddwch
yn
sir Feirionnydd
ac mewn swyddi lleol eraill, yn cynnwys gofal ystad teulu
Madocks
, ystad yr oedd yr aer iddi o dan oed ar y pryd. Bu iddo felly ran bwysig yng
nghynllunio a datblygu tref newydd
Porthmadog
, ac edmygid ef gan y cyhoedd oblegid ei allu, ei uniondeb, a'i farn gyfreithiol deg. Yr oedd dyled
David
Lloyd George
, a ddaeth yn fachgen ifanc i'w swyddfa, yn fawr iddo.
Rhyddfrydwr
ydoedd yn wleidyddol, ac
eglwyswr
o ran ei grefydd. Priododd,
1863
,
Margaret Jane
, merch
Lewis
Williams
,
Fron Wnion
,
Dolgellau
,
uchel siryf sir Feirionnydd
yn
1865
.
Yn gynnar yn ei yrfa dangosodd
Breese
ddiddordeb cryf mewn hynafiaethau lleol
. Ar ôl gwaith ymchwil yn ymestyn dros flynyddoedd lawer, a chyda chymorth ei lyfrgell breifat ardderchog, cyhoeddodd, yn
1873
,
Kalendars of Gwynedd
, cyfrol yn cynnwys cofnod llawn o enwau
prif swyddogion cyhoeddus
siroedd
Môn
,
Caernarfon
, a
Meirionnydd
(
uchel siryfion
,
aelodau seneddol
, etc.), sydd yn parhau hyd heddiw'n waith cyfeirio y gellir dibynnu arno. Bu f.
10 Mawrth
, gan adael chwech o blant; daeth tri ohonynt yn
gyfreithwyr
. Trwy ei fam hawliai ei fod yn disgyn o
Rys ap Tewdwr
a
Trahaearn Goch o Lŷn
, a mabwysiadodd arfbais ac arni'r arfau y dywedid ddarfod eu dwyn gan yr hynafiaid hyn.
Dilynodd ei fab
CHARLES
BREESE
(
1867
-
1932
) ei dad nid yn unig fel
cyfreithiwr
ond hefyd fel un yn
ymddiddori mewn hynafiaethau
. Pasiodd yn
gyfreithiwr
yn
1889
, bu ar
gyngor sirol sir Gaernarfon
, a bu'n gwasnaethu fel
uchgapten yn y gwarchodlu
, yn
gadeirydd pwyllgor gwaith
y
Cambrian Archaeological Association
, ac (yn
1930
) yn un o
is-lywyddion y gymdeithas
honno. Bu'n
aelod seneddol rhyddfrydol
dros ran o
sir Gaernarfon
o
1918 hyd 1922
.
Syr John Edward Lloyd, D.Litt., F.B.A., F.S.A. (1861-1947), Bangor