chweched plentyn
Thomas
a
Dinah
Bowen
,
Treorci
,
Rhondda
. Addysgwyd ef yn
ysgol fwrdd Treorci
,
ysgol golegol Pontypridd
, a
Choleg y Brifysgol
,
Caerdydd
. Yn
lowr
ieuanc, dan ddylanwad cymdeithasau llenyddol lleol, eisteddfodau, ac ysgrifau
D. W.
Jones
(‘
Dafydd Morgannwg
’)
yn y
South Wales Weekly News
, a
Thomas
Williams
(‘
Brynfab
’)
yn
Y Darian
, bu ganddo ddiddordeb y tu hwnt i'w oed mewn barddoniaeth. Erbyn cyrraedd ei 18 oed yr oedd wedi ennill cydnabyddiaeth fel
bardd
addawol. Enillodd gadeiriau eisteddfodol ym
Mhenrhiw ceibr
(
1896
) ac
Aberdâr
(
1897
). Gadawodd y pwll glo yn
1897
er mwyn paratoi ar gyfer
gweinidogaeth
y
Bedyddwyr
; yn yr un flwyddyn cyhoeddodd gasgliad byr o farddoniaeth,
Durtur y Deffro
. Torrodd ei iechyd yng
Ngorffennaf 1899
, ac oherwydd hynny fe fethodd orffen ei flwyddyn gyntaf (
1899-1900
) yng
Ngholeg y Brifysgol
,
Caerdydd
. Yr oedd yn ail am y goron yn
eisteddfod genedlaethol Lerpwl
,
1900
, a hawliodd ei bryddest ‘
Pantycelyn
’ gryn sylw. Rhoes tysteb genedlaethol gyfle iddo dreulio
Ionawr 1901 hyd Gorffennaf 1902
mewn gwledydd tramor, yn bennaf yn
Kimberley
,
Deheudir Affrica
. Erbyn hyn yr oedd wedi ei drwytho'n dda mewn llenyddiaeth
Gymraeg
a
Saesneg
.
Ymddiddorai yn syniadau gwyddonol
ei ddydd a'u harwyddocâd diwinyddol, ac yr oedd yn
efrydydd
trwyadl o lenyddiaeth yr
Almaen
. Parodd ei erthyglau (ar bynciau athrawiaethol) mewn cyfnodolion
Cymraeg
ddadlau chwerw ac ymosodiadau personol.
Wedi iddo ddychwelyd i
Gymru
diarddelwyd ef gan ei eglwys —
Moriah
,
Pentre
. Aeth cyflwr
ei iechyd yn waeth a bu f. yn
Ton Pentre
16 Awst 1903
; claddwyd ef yn
Treorci
.
Gwnaeth ei bersonoliaeth, ei wroldeb ieuanc, ei ddeall cyflym, a'i addewid lenyddol argraff ddofn ar ei gyfoeswyr. Cyfyngid arno fel
bardd
gan ffurfiau llenyddol ac egwyddorion artistig y 19eg g. a oedd yn cyflym ddiflannu. Er hynny, y mae rhai darnau o'i waith ar ffurf y bryddest a'r awdl o safon uchel. Yn ei gyfnod olaf dylanwadwyd arno'n fawr gan y mudiad rhamantaidd newydd ym marddoniaeth
Cymru
. Dengys ei bregethau, ei erthyglau, a'i lythyrau gadernid ei arddull mewn rhyddiaith.
Golygwyd ei weithiau gan ei frawd ‘
Myfyr Hefin
.’ Y maent yn cynnwys
Cofiant a Barddoniaeth Ben Bowen
(
1904
),
Rhyddiaith Ben Bowen
(
1909
),
Blagur Awen Ben Bowen
(
1915
),
Ben Bowen yn Neheudir Affrica
(
1928
),
Ben Bowen i'r Ifanc
(
1928
).
