BLEGYWRYD
(
fl.
c.
945
),
awdurdod ar hen gyfreithiau Cymru
.
Tystia amryw o'r MSS. hynaf o'r cyfreithiau i bwysigrwydd
Blegywryd
yng ngwaith y cyngor y parodd
Hywel Dda
ei gynnull yn y
Tŷ-gwyn-ar-Daf
yn
Nyfed
,
c.
945
. Sonnir am ddewis 13 o ddoethion o blith y cynulliad mawr i
drefnu a golygu'r cyfreithiau
, a chan mai
Blegywryd
yw'r unig un ohonynt a grybwyllir wrth ei enw, tebyg mai ef oedd bennaf. Gelwir ef yn ‘
athro
,’ ‘yr un
ysgolhaig
doethaf,’ ‘clericum doctissimum,’ a hefyd ‘Howeli turbe legis doctor’ (‘
Athro cyfraith
i deulu
Hywel
’). Nid hawdd, felly, yw penderfynu a ydoedd yn
offeiriad
ai peidio. Tybiwyd, fodd bynnag, mai ato ef (a'i frawd) y cyfeiria ‘
Llyfr Llandaf
’ wrth enwi ‘famosissimus ille uir bledcuirit filius enniaun’ (
Blegywryd
a
Rhydderch
feibion
Einiawn
). Os cywir hynny, dyma dystiolaeth mai
lleygwr
ydoedd ef, mai
Einiawn
oedd enw'i dad, a'i fod yn byw yng
Ngwent
yn
955
.
Beth bynnag oedd safle a swydd
Blegywryd
, mae lle i gredu mai i'w athrylith ef y dylid priodoli rhan helaeth o fawredd y gyfundrefn odidog honno a adwaenir wrth yr enw ‘
Cyfreithiau Hywel Dda
.’
Cysylltir ei enw'n fwyaf arbennig ag un ‘dull’ ar y cyfreithiau, sef ‘
Dull Dyfed
’ neu ‘
Lyfr Blegywryd
.’ Eithr bernir hefyd fod y ‘dull’ hwn yn perthyn yn nes na'r ‘dulliau’ eraill i'r trefniant gwreiddiol a wnaed yn oes
Hywel Dda
.
Llyfryddiaeth:
-
A History of Wales
., 340-1.
Awdur:
Yr Athro Stephen Joseph Williams, D.Litt., (1896-1992), Abertawe
