Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

BEVAN , THOMAS (‘ Caradawc ’ neu ‘ Caradawc y Fenni ,’; 1802 - 1882 ), hynafiaethydd ; g. 13 Medi 1802 , ym Melin Maesmawr , ger Talybont , sir Frycheiniog , mab Lewis Bevan . Addysgwyd ef yn yr ysgol fechan yng nghapel y Bedyddwyr , Llangynidr , ac yna mewn ysgol breifat yn y Fenni . Wedi bwrw'i brentisiaeth mewn siop groser yn y Fenni , aeth i Lundain , lle bu'n gwasanaethu yn siop ei ewythr yn agos i Tower Hill ; wedi hynny bu'n gweithio mewn siop yn Clydach Works , sir Frycheiniog (a adnabyddid fel Llanelly Works ).

Yno daeth i gyffyrddiad a nifer o Gymry a oedd yn ymddiddori yn llenyddiaeth Cymru a'r eisteddfod — David Lewis (mab y Parch. James Lewis , Llanwenarth ), Thomas Williams (‘ Gwilym Morganwg ’) , a John Morgan (‘ Rhifyddwr Egwan ’ Seren Gomer ). Daeth i ymgydnabyddu ag arddull lenyddol trwy ddilyn dadleuon Thomas Price (‘ Carnhuanawc ’) a David Owen (‘ Brutus ’) ar dlodi'r iaith a llenyddiaeth Gymraeg yn Seren Gomer .

Priododd Catherine Anthony , merch Benjamin Anthony , Llanwenarth , 17 Gorffennaf 1826 , ac fe'i cysylltodd ei hun â'i dad-yng-nghyfraith mewn busnes cario nwyddau mewn gwagenni ar ffyrdd ac ar gamlas .

Penodwyd ef yn ysgrifennydd Cymdeithas Cymreigyddion y Fenni yn 1833 . Ymddiswyddodd yn 1839 , ac yn 1843 dewiswyd ef yn feistr tloty undeb y Fenni , ond ni pheidiodd a gweithio'n ddiwyd dros Gymdeithas y Cymreigyddion . Yn 1863 cychwynnodd fasnach gwerthu glo a halen yn y Fenni .

Bu f. 10 Rhagfyr 1882 , a'i gladdu ym mynwent capel y Bedyddwyr , Llanwenarth , lle y bu'n aelod am dros hanner canrif.

Ychydig fu ei gynnyrch llenyddol, er y medrai nyddu englyn ar bron bob amgylchiad. Yn eisteddfod y Fenni , 1835 , gwobrwywyd ef am draethawd ar ‘ Hanes Gwent dan lywodraeth Rufeinig ,’ ond ni chyhoeddwyd mohono ( N.L.W. MS. 13959 ). Ei gyfraniad pennaf i Gymru oedd ei waith ynglyn â Chymdeithas Cymreigyddion y Fenni ; iddo ef, yn anad neb, y mae llwyddiant yr eisteddfodau a gynhaliwyd o dan nawdd y gymdeithas i'w briodoli.

Llyfryddiaeth:

The Red Dragon , vi, 1884 , 97-105 (erthygl, a darlun, gan John Davies );
Enwogion Cymru. A Biographical Dictionary of Eminent Welshmen , 1852 ;
Llawysgrif Llyfrgell Genedlaethol Cymru 9252;

Catalogau Ll.G.C.;

Llawysgrifau Llyfrgell Genedlaethol Cymru 13958-62 (llawysgrifau Cymreigyddion y Fenni).

Awdur:
William Williams, F.L.A. (1885-1950), Aberystwyth